Quân Tướng đi như thế nào?
Quân Tướng — 帥 bên Đỏ, 將 bên Đen — đi đúng một điểm mỗi lượt, theo hàng ngang hoặc hàng dọc. Nó không bao giờ đi chéo, điều đã khiến nó khác với quân Vua trong cờ vua. Hạn chế quan trọng hơn nhiều là về không gian: Tướng bị giam trong cung, ô vuông ba nhân ba có vạch chéo ở hai đầu bàn cờ. Nó chỉ có chín điểm để sống và không bao giờ ra khỏi đó, suốt cả ván. Sự giam hãm ấy thay đổi toàn bộ cách phòng thủ và tấn công quanh quân này. Trong cờ vua, Vua có thể chạy về góc, nhập thành để tránh nguy hiểm, hoặc tiến lên bàn cờ ở tàn cuộc. Tướng cờ tướng không có lối thoát nào như vậy: nó chỉ xê dịch trong chín điểm, nghĩa là ai khống chế được chín điểm đó coi như đã thắng. Mọi thứ còn lại trong bài này đều suy ra từ đúng một sự thật ấy. Nếu bạn vẫn đang làm quen với các quân khác, hướng dẫn đầy đủ về các quân cờ tướng của chúng tôi trình bày từng quân một.
Luật lộ mặt tướng là gì?
Đây là luật khiến người mới nào cũng bất ngờ: hai quân Tướng không bao giờ được đối mặt nhau trên một cột trống. Nếu hai cung nằm cùng một cột và giữa hai Tướng không có bất kỳ quân nào, thế cờ đó là không hợp lệ. Trên thực tế, bạn không được đi nước nào khiến hai Tướng nhìn thẳng vào nhau, và nếu nước đi của đối phương tạo ra tình huống ấy thì đơn giản đó không phải nước đi hợp lệ. Hình dung quen thuộc là quân Tướng sẽ bay dọc cột trống để bắt quân đối diện, nên luật này thường được gọi là lộ mặt tướng. Điều đáng kể không phải hình ảnh đó mà là hệ quả: một cột trống giữa hai cung là một mối đe dọa thường trực. Bên phòng thủ không thể bước sang cột có Tướng đối phương chờ sẵn, còn bên tấn công có thể tạo ra đe dọa thắng cờ chỉ bằng cách dọn trống một cột. Người mới coi đây là chuyện lạ. Kỳ thủ mạnh coi đây là vũ khí, và các phần sau cho thấy vì sao.
Dùng luật lộ mặt tướng để thắng ra sao?
Có hai cách, và cả hai đều đáng luyện. Thứ nhất là như một tài nguyên chiếu bí: nếu bạn dọn trống cột giữa hai cung đúng lúc, Tướng đối phương lập tức mất một ô để chạy, vì bước vào cột đó là bất hợp lệ. Nhiều thế chiếu tưởng như bất khả bỗng trở thành ép buộc khi bạn nhận ra Tướng phòng thủ không dùng được cột trống ấy. Thứ hai là như một đòn ghim: một quân phòng thủ đứng trên cột giữa hai Tướng thường không nhúc nhích được, vì rời khỏi cột sẽ để lộ thế đối mặt bất hợp lệ. Quân đó bị đóng băng y hệt một quân bị ghim trong cờ vua, và bạn có thể tấn công nó lần thứ hai với sự yên tâm rằng nó không chạy được. Kết hợp cả hai mới là chỗ thắng cờ: thí quân dọn cột, đóng băng quân phòng thủ, rồi chiếu bí. Những mô-típ này xuất hiện liên tục ở tàn cuộc, điều mà hướng dẫn tàn cuộc cờ tướng của chúng tôi khai triển thêm.
Giữ an toàn cho Tướng trong khai cuộc thế nào?
Câu trả lời ngắn gọn: đừng đụng vào nó. Ở khai cuộc, Tướng gần như chẳng có việc gì hữu ích để làm, và mỗi nước nó đi thường làm yếu đi thứ gì đó. Công việc giữ an toàn thực sự do Sĩ và Tượng đảm nhiệm, hai quân gần như chỉ tồn tại để che chắn cho cung — hướng dẫn về Sĩ và Tượng của chúng tôi giải thích chi tiết hình học phòng thủ của chúng. Hai thói quen quan trọng nhất. Thứ nhất, hãy rất dè dặt khi đổi đi cả hai Sĩ, vì một chiếc cung thiếu Sĩ dễ bị chiếu bí hơn hẳn, nhất là trước Xe và Pháo. Thứ hai, để mắt tới cột giữa, vì đòn pháo đầu kinh điển nhắm thẳng vào điểm trước mặt Tướng của bạn — lập luận được trình bày trong bài về khai cuộc pháo đầu. Đi Tướng sớm để gỡ một đòn ghim đôi khi là cần thiết, nhưng nó phải là một nhượng bộ, không phải một kế hoạch.
Khi nào Tướng nên hoạt động?
Ở tàn cuộc, và thường xuyên hơn người mới tưởng. Khi phần lớn quân tấn công đã rời bàn cờ, Tướng thôi là gánh nặng thuần túy và trở thành một quân phòng thủ có ích: nó giữ được điểm trong cung mà Sĩ không với tới, nó có thể tì vào Tướng đối phương để khống chế cột đối mặt, và nó yểm trợ một con Tốt đã qua sông. Mô-típ kinh điển là dùng chính Tướng của mình để giữ Tướng đối phương trên một cột nhất định, lấy đi các ô mà không cần động đến bất kỳ quân nào khác. Đây là thứ gần nhất với khái niệm đối Vua trong tàn cuộc cờ vua, và nó định đoạt nhiều thế cờ vốn cân bằng. Giới hạn thì không bao giờ mất — Tướng vẫn không ra khỏi cung, nên hoạt động của nó luôn mang tính cục bộ. Nhưng trong chín điểm ấy, một quân Tướng đứng đúng chỗ đáng giá một nước tiên ở hầu hết mọi tàn cuộc. Hướng dẫn tàn cuộc Xe chống Mã của chúng tôi có vài thế cờ mà đúng điều này quyết định kết quả.
Những lỗi phổ biến nhất với quân Tướng là gì?
Ba lỗi, xếp theo mức độ hay khiến thua cờ. Thứ nhất là dỡ trụi chiếc cung — đổi Sĩ và Tượng lấy quân hoặc lấy thế mà không tính xem Tướng sẽ phơi ra đến mức nào. Một con Xe trước chiếc cung trơ trụi thường đã là thắng. Thứ hai là quên luật đối mặt khi tính toán, theo cả hai chiều: người ta bỏ sót rằng ô chạy của chính mình là bất hợp lệ, và cũng hay bỏ sót không kém rằng một quân phòng thủ của đối phương đang bị đóng băng trên cột đối mặt. Nếu một biến kết thúc với Tướng của bạn cùng cột với Tướng đối phương, hãy tính lại trước khi tin vào cả đường cờ đó. Thứ ba là hoảng quá sớm, đi Tướng ngay ở nước chiếu đầu tiên thay vì chắn hoặc bắt. Mỗi nước Tướng đốt một nước tiên và thường làm hỏng cấu trúc cung. Bài những lỗi thường gặp của người mới đề cập chúng cùng các thói quen khác kìm chân người chơi.
Những thế chiếu bí nào cần thuộc?
Chỉ vài mô-típ giải thích phần lớn các ván có kết quả. Thế Xe chiếu hàng cuối là cơ bản nhất: Xe chiếu dọc hàng đáy trước một Tướng không còn ô chạy, thường là sau khi Sĩ đã mất. Thế Pháo chiếu bí — Pháo chiếu từ xa qua một ngòi trong khi quân tấn công thứ hai bịt các ô chạy — là thế đặc trưng nhất của cờ tướng, và cờ vua không có gì tương đương để mượn trực giác; hướng dẫn đầy đủ về quân Pháo giải thích cơ chế ngòi khiến nó hiệu quả. Thế Mã chiếu bí khai thác việc một quân Tướng bị nhốt trong chín điểm khó lòng né một quân đang tấn công hai trong số đó cùng lúc. Và bao trùm tất cả, hạn chế lộ mặt tướng lấy đi các ô chạy mà không tốn gì. Hãy tập nhìn cả bốn cùng lúc thay vì như bốn mẹo rời rạc: những thế chiếu bí thật sự hầu như luôn kết hợp hai trong số đó.
Tướng khác Vua trong cờ vua ở chỗ nào?
Khác đủ nhiều để trực giác cờ vua chủ động dẫn bạn đi sai. Vua cờ vua đi được cả tám hướng và rong ruổi khắp bàn cờ; Tướng cờ tướng đi bốn hướng và không bao giờ rời chín điểm. Cờ tướng không có nhập thành, nên không có khoảnh khắc nào bạn cất Tướng đi rồi quên nó — an toàn của cung được quản lý liên tục, bằng Sĩ và Tượng, ngay từ nước đầu. Cờ vua không có luật đối mặt, nên tài nguyên tấn công hữu ích nhất của cờ tướng chẳng có đối ứng nào để chuyển sang. Và quan trọng nhất, hết nước đi không phải là hòa trong cờ tướng: bên không còn nước đi hợp lệ sẽ thua, trong khi ở cờ vua điều đó cứu được ván cờ. Khác biệt cuối này đảo ngược giá trị của rất nhiều thế tàn cuộc, và bài về luật đặc biệt và các thế hòa của chúng tôi bàn tới nó cùng với luật chiếu mãi. Nếu bạn đến từ cờ vua, hướng dẫn dành cho người chơi cờ vua vạch ra phần còn lại của những khác biệt này.
Luyện tập an toàn cho Tướng và các thế chiếu bí
Cách nhanh nhất để thấm hết những điều trên là chơi các thế tàn cuộc chỉ còn vài quân, bởi đó chính là nơi sự giam hãm của Tướng và luật đối mặt chi phối mọi quyết định. Hãy dựng một con Xe trước chiếc cung có Sĩ rồi không Sĩ và xem đánh giá đảo chiều thế nào; sau đó làm lại với Pháo, quân cần ngòi và hành xử hoàn toàn khác. Chơi với một đối thủ đã hiệu chỉnh giúp ích hơn nhiều so với đọc: hãy chọn độ khó mà bạn thua khoảng một phần ba số ván, khoảng đó lỗi đủ nhiều để học mà không nhiều đến mức chẳng rút ra được gì. Để luyện ngay với một đối thủ đúng trình, hãy mở Xiangqi One. Để có bức tranh rộng hơn về cách các quân phối hợp, hãy đọc tiếp hướng dẫn đầy đủ về các quân cờ tướng, hoặc xem chuyên mục quân cờ. Nếu bạn còn chưa chắc mỗi quân bắt đầu ở đâu, hướng dẫn bày bàn cờ tướng của chúng tôi trình bày thế trận ban đầu từng điểm một.
